Сè поголем број родители се соочуваат со ситуација во која нивното дете поминува часови пред телефон, компјутер или таблет, а секој обид за ограничување на користењето предизвикува силни емоционални реакции, бес, навреди, закани или дури физичка агресија. За многу семејства ова не е само прашање на дисциплина или воспитување. Зад ваквото однесување често стојат подлабоки емоционални, комуникациски и развојни потешкотии кои бараат разбирање, поддршка и стручна помош, особено децата кои имаат потешкотии во развојот.
Кога екранот станува центар на животот
Кај некои деца и адолесценти екранот постепено станува главен извор на забава, возбуда, утеха и бегство од секојдневните предизвици. Со текот на времето тие сè помалку покажуваат интерес за учење, спорт, дружење и семејни активности.
Родителите најчесто забележуваат дека детето:
- Постојано бара пристап до телефон, компјутер или игри.
- Станува нервозно кога не може да користи екран.
- Го губи интересот за други активности.
- Се изолира од семејството и врсниците.
- Одбива обврски и одговорности.
- Има силни емоционални реакции кога му се поставуваат граници.
Во такви ситуации екранот повеќе не е само средство за забава, туку начин детето да ги избегне непријатните чувства, стресот, досадата или фрустрацијата.
Кога ограничувањето на екранот предизвикува агресија
Еден од најсериозните предупредувачки знаци е кога детето реагира со екстремен бес или насилно однесување при обид да му се ограничи користењето на електронските уреди. Некои деца викаат, кршат предмети, се закануваат, оттурнуваат членови на семејството, дури се обидуваат физички да ги нападнат родителите или се повредуваат самите. Други целосно се затвораат во себе, одбиваат комуникација и покажуваат силен отпор кон секое правило. Важно е родителите да разберат дека ваквото однесување не треба да се смета за нормален дел од адолесценцијата. Кога агресијата станува средство за добивање на посакуваното, постои ризик овој модел на однесување да се зацврсти и да стане начин на справување со сите идни конфликти.
Влијанието на насилните содржини
Многу деца поминуваат часови гледајќи или играјќи содржини кои вклучуваат борби, оружје, убивање и агресивни конфликти. Иако повеќето деца можат да направат разлика помеѓу играта и реалноста, кај деца кои имаат потешкотии со емоционалната контрола, комуникацијата или социјалното разбирање, овие содржини можат дополнително да ги засилат агресивните фантазии и реакции. Во моменти на бес и губење контрола, детето може да почне да се идентификува со ликовите од игрите и да замислува дека силата и насилството се прифатлив начин за решавање на проблемите. Ова не значи дека видеоигрите директно создаваат насилно однесување, но кај ранливи деца тие можат да станат дел од поширок проблем кој вклучува зависност од екраните, ниска толеранција на фрустрација и нарушена самоконтрола.
Каде може да доведе ваквата состојба?
Доколку проблемот не се препознае и не се третира навреме, може постепено да се појават:
- Продлабочување на зависноста од екраните.
- Почести и поинтензивни агресивни испади.
- Нарушени семејни односи.
- Намалена почит кон авторитетите.
- Проблеми во училиштето.
- Социјална изолација.
- Намалена самостојност и одговорност.
- Потешкотии во создавање здрави односи со врсниците.
Со текот на времето детето може да развие убедување дека заканите, агресијата или манипулацијата се ефикасен начин за постигнување на своите цели.
Што можат да направат родителите?
Првиот чекор е родителите да престанат да го гледаат проблемот само како „непослушност“. Зад агресијата често се кријат потешкотии во саморегулацијата, комуникацијата и справувањето со фрустрацијата.
Корисно е да се:
- Воведат јасни и доследни правила за користење на екрани.
- Избегнуваат долги расправии и преговарања во моменти на бес.
- Не се попушта пред агресивно однесување.
- Се понудат алтернативни активности и интереси.
- Се работи на препознавање и изразување на емоциите.
- Се одржува смирен и доследен родителски пристап.
- Се побара стручна помош кога агресијата станува честа или опасна.
Кога е неопходна стручна помош?
Доколку детето покажува физичка агресија кон родителите, заканувачко однесување, целосно губење контрола при ограничување на екранот или сериозно нарушување на секојдневното функционирање, потребна е навремена проценка од психолог, психотерапевт или детски психијатар. Колку порано се препознае проблемот, толку се поголеми шансите детето да развие подобра самоконтрола, поздрави навики и подобри односи со семејството и околината. Ниту едно дете не треба да биде дефинирано преку своите проблеми во однесувањето. Зад агресијата често стои дете кое не знае поинаку да се справи со своите чувства, потреби и фрустрации. Со соодветна поддршка, јасни граници и стручна помош, промената е можна.
